Komisja Europejska przedstawiła w środę, 11 listopada, projekt aktu o cyfrowej uczciwości (Digital Fairness Act, DFA). Według komisarza do spraw konsumentów Michaela McGratha to „najważniejsza reforma unijnych przepisów o ochronie konsumentów od ponad 20 lat”. Jak podaje Komisja, nieuczciwe praktyki kosztują konsumentów 10,3 mld euro rocznie.
Co zakazane w sklepach internetowych
Projekt zakazuje tzw. mrocznych wzorców (dark patterns), czyli manipulacyjnych technik sprzedażowych. Sprzedawcy nie mogliby m.in. twierdzić wbrew prawdzie, że produkt jest prawie wyprzedany, np. pisząc „zostało tylko 5 sztuk”. Zakaz obejmuje też zaskakiwanie klientów dodatkowymi kosztami, o których kupujący dowiaduje się dopiero przy finalizowaniu zakupu. Jak tłumaczy Bankier.pl, powinno to ograniczyć impulsywne decyzje.
Według opisu projektu konsumenci mieliby też dostać możliwość wyłączenia funkcji uzależniających, np. powiadomień o „ostatnich sztukach”. Zaostrzone mają być zasady reklam influencerów, którzy musieliby oznaczać płatne posty jako „reklama” lub „współpraca komercyjna”.
Bilety, subskrypcje i kontakt z człowiekiem
Projekt odnosi się też do dynamicznych cen biletów na wydarzenia sportowe i kulturalne. Komisja nie zakazuje ich całkowicie, lecz chce je uczynić przejrzystymi. Jeśli sprzedawca podaje cenę wyjściową, musi informować, ile biletów jest dostępnych w tej cenie, i podać maksymalną cenę. Jak podaje PAP, dotyczy to także sklepów stosujących wirtualne kolejki i dynamiczne ceny.
Według badania Komisji prawie 70 proc. respondentów miało problem z anulowaniem umów zawartych online. Projekt przewiduje, że przejście z darmowego okresu próbnego w płatną umowę wymagałoby wyraźnej zgody konsumenta, a przy automatycznym przedłużaniu subskrypcji sprzedawca musiałby przysłać przypomnienie z zasadami rezygnacji. Konsument miałby też prawo do kontaktu z człowiekiem w obsłudze, darmowego i w języku umowy, w godzinach pracy firmy, także przez internet.
Zakupy robione przez AI i krytyka
Projekt ma też objąć zakupy dokonywane przez modele AI. Według propozycji konsument zachowałby pełen zestaw praw, w tym prawo do odstąpienia od zakupu i zwrotu pieniędzy, a mógłby określać kryteria działania agenta, np. maksymalny przedział cenowy.
Krytycy, cytowani przez Forsal, zgadzają się co do kierunku, ale wskazują luki. Prawnicy z analizy opublikowanej w „Tech Policy Press” uważają, że wysokość kar nadal ustalałyby państwa członkowskie, a funkcje uzależniające dorosłych nie zostały zakazane, tylko trzeba je będzie wyłączać. Branża gier wideo sprzeciwia się przepisom o skrzynkach z nagrodami i mechanizmach pay-to-win.
Co to oznacza dla portfela
Projekt jest na razie propozycją. Musi go zatwierdzić Parlament Europejski i rządy państw UE. Jeśli zostanie przyjęty jako rozporządzenie, obowiązywałby bezpośrednio we wszystkich 27 krajach, bez osobnej implementacji. Nie podano terminu wejścia w życie. Dla kupującego oznacza to przyszłe prawo do jasnych cen przed finalizacją zakupu, prostszą rezygnację z subskrypcji i kontakt z człowiekiem. Do tego czasu obowiązują dotychczasowe zasady, a przy zakupach online warto sprawdzać cenę końcową w koszyku i zwracać uwagę na automatyczne odnowienia abonamentów.
